Historia Dębiny

Historia Dębiny rozpoczęła się na długo przed powstaniem stojącego dziś Pałacu. Przez wiele lat ziemie te były częścią większych majątków, przechodziły w ręce kolejnych właścicieli i zmieniały swoje przeznaczenie.

Zabytkowy Pałac, park i dawne zabudowania folwarczne przez kolejne dziesięciolecia pełniły różne funkcje. Dzisiejszy wygląd Dębiny jest efektem wieloletniej odbudowy, dzięki której miejsce ponownie wypełniło się życiem.

Oś czasu

Mapa Dębiny z 1890 roku — Fragment pruskiej mapy topograficznej z 1890 r. z zaznaczoną Dębiną i dawnym układem zabudowań.

XVIII – pierwsza połowa XIX wieku

Dębina częścią klucza otorowskiego

Dębina przez wiele lat była folwarkiem należącym do rozległego klucza otorowskiego. W jego skład wchodziły także Buszewko, Koźle, Szymanowo i Wincentowo. Całość obejmowała łącznie 2873 hektary. Park przy dawnym dworze założono prawdopodobnie w pierwszej połowie XIX wieku – świadczyły o tym zachowane wiekowe dęby i topola czarna.

Wykaz właścicieli Dębiny — Fragment opracowania historycznego z 1992 r. z wykazem kolejnych właścicieli Dębiny.

1852–1901

Kolejni właściciele majątku

W drugiej połowie XIX wieku w księdze wieczystej pojawiają się kolejni właściciele dóbr: książęta z dynastii Sachsen-Altenburg, a następnie Krajowy Bank z Berlina. Zachowana mapa z 1890 roku pokazuje Dębinę jeszcze przed powstaniem obecnego Pałacu.

Ogrodowa elewacja Pałacu, fotografia z dokumentacji ewidencyjnej założenia parkowo-ogrodowego z 1992 r.

27 listopada 1905

Dębina w rękach Bollmannów

Tego dnia w księdze wieczystej odnotowano Eugena Bollmanna jako właściciela dóbr rycerskich w Dębinie. Po jego śmierci majątek należał do wdowy, Marthy Bollmann z domu Wegner, wpisanej do księgi 14 lutego 1920 roku.

Frontowa elewacja Pałacu — Frontowa, południowa elewacja Pałacu – fotografia wykonana w 1992 r.

Około 1910

Powstaje Pałac

Na miejscu wcześniejszego dworu rodzina Bollmannów wzniosła reprezentacyjny, piętrowy Pałac. Eklektyczny budynek otrzymał dziewięcioosiową fasadę, wielospadowy dach, kolumnowe wejście oraz półokrągły balkon od strony ogrodu.

Dworek dzierżawcy — Dworek wzniesiony dla dzierżawcy majątku – fotografia z 1992 r.

Lata 20. XX wieku

Nowy dworek dla dzierżawcy

W okresie międzywojennym dzierżawcą Dębiny był Otto Sondermann. Na południe od Pałacu wzniesiono dla niego murowany dworek z kolumnami i mieszkalnym poddaszem. W pobliżu zachowała się również starsza oficyna dworska, pochodząca prawdopodobnie z pierwszej połowy XIX wieku.

Pałac i dworek od strony podwórza — Widok na Pałac i dworek od strony dawnego podwórza gospodarczego, 1992 r.

1926

Majątek liczy 506 hektarów

Według przedwojennej księgi adresowej majątek w Dębinie obejmował 506 hektarów. Tworzyły go Pałac, park, folwark, zabudowania gospodarcze oraz rozległe tereny rolne.

1939–1945

Pałac w czasie okupacji

Podczas okupacji niemieckiej Pałac przestał pełnić funkcję rodzinnej rezydencji. Zgodnie z dokumentacją historyczną działała w nim szkoła rolnicza przeznaczona dla Hitlerjugend.

Widok na Pałac i dworek od strony dawnego podwórza gospodarczego, 1992 r.

Po 1945

Parcelacja majątku

Po wojnie Dębinę przejął Skarb Państwa. Wpis w księdze wieczystej pochodzi z 12 października 1946 roku. Majątek rozparcelowano, tworząc kilkanaście gospodarstw o powierzchni od 8 do 12 hektarów.

Pałac od strony ogrodu — Ogrodowa elewacja Pałacu, fotografia z dokumentacji ewidencyjnej z 1992 r.

1951–1966

Spółdzielnia i siedziba kombinatu

W 1951 roku właściciele utworzonych gospodarstw założyli rolniczą spółdzielnię produkcyjną. Od 1966 roku Dębina była siedzibą Rolniczego Kombinatu Spółdzielczego Buszewko-Dębina, a Pałac został przystosowany do funkcji administracyjnych. Sam kombinat obejmował dziesięć spółdzielni i zatrudniał około 1500 osób.

Plan parku dworskiego w Dębinie, opracowany w 1992 r. przez mgr. T. Malinowskiego.

9 kwietnia 1975

Pałac i park pod ochroną

Zespół pałacowo-parkowy został objęty ochroną konserwatorską. Archiwalna dokumentacja podaje numer Kl.III-880/36/75.

Lata 70. i 80.

Park otrzymuje nowy kształt

Wokół Pałacu uporządkowano układ ścieżek, gazonów i rabat oraz wykonano liczne nasadzenia. Za tę koncepcję odpowiadał wieloletni przewodniczący kombinatu Marian Zawadzki. Dokumentacja z początku lat 90. opisywała Dębinę jako jedno z najlepiej utrzymanych założeń parkowo-ogrodowych w województwie.

1992

Szczegółowa dokumentacja parku

Powstała dokumentacja ewidencyjna założenia parkowo-ogrodowego. Park wraz ze stawem zajmował wówczas 5,06 hektara. Zinwentaryzowano 445 drzew reprezentujących 28 gatunków i odmian, opisano historyczny układ przestrzenny oraz wykonano serię fotografii Pałacu, dworku, oficyny, stawów i parku.

Pałac w Dębinie dzisiaj — Pałac w Dębinie – współczesny widok od strony parku.

Od 2001

Nowy rozdział

Kompleks przeszedł w prywatne ręce. Rozpoczęła się wieloletnia odbudowa Pałacu, Spichlerza, parku i terenów nad stawem. Kolejne etapy prac przywracały funkcje budynkom i porządkowały przestrzeń całego założenia.

Odbudowa krok po kroku

W tym miejscu na stronie powinna znaleźć się przewijana galeria zdjęć pokazujących kolejne etapy prac: stan przed remontem, zabezpieczenie budynków, odbudowę elewacji i wnętrz, prace przy Spichlerzu, porządkowanie parku oraz obecny wygląd kompleksu.

Dębina dzisiaj

Pałac, Spichlerz, park i tereny nad stawem ponownie są pełne ludzi. Odbywają się tutaj wesela i rodzinne uroczystości, spotkania firmowe, warsztaty oraz wydarzenia plenerowe. Zabytkowe wnętrza i otaczająca je zieleń znów tworzą jedno miejsce, tym razem otwarte dla Gości.

Poznaj Dębinę dzisiaj